برای روزه دار، خوردن سحری مستحبه ولی اگه در حین خوردن سحری وقت اذان صبح وارد بشه  باید همه مواد داخل دهانش رو بیرون بریزه چرا که اگه عمدا فرو بده روزش باطله و حتی کفاره هم واجب میشه

البته بهتره کسی که میخاد روزه بگیره  از قبل، زمان اذان رو بررسی کنه  چرا که اگه با اطمینان از اینکه هنوز اذان نشده مشغول خوردن سحری بشه ولی بعدا متوجه بشه بعد از اذان هنوز از سحری دست نکشیده در اینصورت روزش درسته

بهتره که روزه دار بعد از خوردن سحری و قبل از اذان دندانهاشو تمیز کنه. و اگه بدونه غذایی که لای دندان ها باقی مونده در طول روز خورده میشه احتیاط واجب اینه که حتما اون غذا رو خارج کنه .

در غیر اینصورت اگه اون ماده غذایی فرو برده بشه باید روزه رو تا افطار به تمام برسونه و مجددا قضا کنه

البته باقی بودن طعم و بوی غذا در دهان اشکالی برای روزه ایجاد نمیکنه

مسواک زدن  وخلال کردن و وارد کردن اشیاء به داخل دهان در طول روز به خودی خود مانعی نداره. البته باید مراقب بود اگه اون وسیله  از دهان خارج بشه و با همان رطوبت دهان مجددا وارد دهان بشه نمیشه آب دهان رو فرو برد مگه اینکه رطوبت قبلی انقدر کم باشه که در آب دهان  ناپدید بشه  .و در مورد مسواک زدن با خمیردندان باید مراقب بود کل ماده خمیر دندان از دهان خارج بشه

همه بیماری ها انسان رو از گرفتن روزه معاف نمیکنه. مثلا ممکنه روزه داری بتونه با تغییر ساعت مصرف دارو به قبل از اذان صبح و بعد از اذان مغرب روزشو بگیره، که در اینصورت واجبه که روزه بگیره ولی اگه اینکار به ضرر بدنش باشه نمیتونه و نباید روزه بگیره.

یا ممکنه روزه دار بر اثر کار یا فعالیت بیش از حد دچار ضعف بشه  ولی این ضعف سبب نمیشه که اجازه افطار روزه رو پیدا کنه مگه اونکه اونقدر شدت ضعف و یا تشنگی زیاد بشه که تحمل اون بسیار سخت بشه یا ترس بیماری یا مرگ به وجود بیاد که دراینصورت میتونه یه مقدار غذا یا آب استفاده کنه  و بقیه روز رو از خوردن و آشامیدن اجتناب کنه و اگه این اتفاق در روزه واجب رخ داده باشه باید بعدا هم قضای این روزه را بجا بیاره  

بعضا ممکنه یه روزه دار بیمار، با یک تزریق عضلانی بهبود پیدا کنه. البته روزه دار نمیتونه تزریق وریدی انجام بده و اگه احیانا تزریق وریدی از نوع تزریق خون باشه باید روزه رو به اتمام برسونه وبنا بر احتیاط واجب مجددا اون رو قضا کنه. اما هرنوع تزریق عضلانی در روزه خللی ایجاد نمیکنه.

همچنین استفاده از شیاف مبطل روزه نیس ولی بنابر احتیاط برای روزه دار مکروهه

ممکنه روزه داری خدای ناکرده احتیاج به دیالیز داشته باشه در اینصورت اگه دیالیز باعث بشه از خونش چیزی کم بشه روزش صحیحه ولی اگه سبب بشه که خونش  تعویض بشه یا چیزی به اون اضافه بشه بنابر احتیاط واجب قضای اون روز رو باید به جا بیاره

مراجعه به دندانپزشک هم به خودی خود مانعی نداره ولی باید مراقب بود چیزی فرو برده نشه، حتی اگه کسی اطمینان پیدا کنه که با پانسمان دندان خون دهان فرو برده نمیشه و اقدام به پانسمان کنه ولی سهوا خون فرو برده بشه، در این مورد هم روزه باطل نمیشه

همچنین انجام آزمایش سونوگرافی در صورتی که چربی یا موادی به دستگاه نزده باشن روزه رو باطل نمیکنه

استفاده از قطره چشم هم مبطل روزه نیست مگه اینکه وارد فضای دهان بشه و عمدا فروبرده بشه

اما استفاده از قطره گوش و بینی برای کسی که یقین داره قطره به فضای حلق میرسه و فرو میره اشکال داره

آخرین گروهی که از روزه گرفتن معاف هستن بیمارانی هستن که بر اثر عذر شرعی روزه براشون ضرر و سختی داره یا اگه روزه بگیرن بیماریشون شدت پیدا می کنه یا بیماریشون طولانی تر میشه و یا اینکه پزشک متعهدی بهشون گفته که به احتمال زیاد روزه برایشون ضرر داره البته هر دستور و هر پزشکی نمی تونه انسان رو از گرفتن روزه معاف کنه. فقط پزشکان مورد اطمینان می تونن انسان رو از گرفتن روزه معاف کنن. وحتی اگه پزشک مورد اطمینان انسان رو از روزه معاف کنه ولی انسان یقین کنه که روزه براش ضرر نداره نمی تونه روزه نگیره. پزشکان هم در صورتی می تونن مسلمانان رو از گرفتن روزه نهی کنن که احتمال زیادی بدن که روزه برای بیمار ضرر داره و اگه احتمال ضرر ناچیز باشه نمیشه انسان رو از روزه معاف کرد.

به هر صورت اگه کسی بر اثر بیماری روزه نگرفت ولی تا قبل از ماه رمضان سال بعد بیماری اون بهبود پیدا کرد باید روزه ها رو قضا کنه. در غیر اینصورت قضا نداره و فقط باید کفاره بده.

استسقاء یا سیروز کبدی، یه نوع بیماریه که افراد مبتلا، در صورتیکه روزه گرفتن براشون مشقت داره می تونن روزه نگیرن. چرا که در این نوع بیماری، انسان به شدت احساس تشنگی می کنه. البته اگه هم کسی بر اثر استسقاء روزه نگرفت بهتره که، در ایام ماه رمضان، فقط به اندازه ای که نیاز هست آب بنوشه. و اگه بعدا بتونه روزه بگیره بنابر احتیاط واجب باید روزه رو قضا کنه. ولی اگه تا سال بعد نتونه روزه بگیره باید به ازای هر روزه کفاره بده.

به صورت کلی اگه انسان مطمئن نشده موقع افطار شده نباید روزشو افطار کنه و اگه افطار کنه هم قضا داره و هم کفاره عمد، ولی در مورد اذان صبح، اگه کسی شک داره که اذان صبح شده یا نه میتونه مبطِلات روزه رو انجام بده و تحقیق کردن واجب نیست ولی اگه مبطِلات روزه رو انجام بده و بعدا معلوم بشه موقع اذان بوده باید روزه رو قضا کنه. نگاه کردن به ساعت هم به شرط اینکه ساعت درست باشه تحقیق محسوب میشه

خوردن سحری قبل از اذان صبح مستحبه، ولی بنابر احتیاط واجب روزه دار باید قبل از اذان صبح از خوردن و آشامیدن دست بکشه اما موقع اذان مغرب پایان وقت امساکه و روزه دار همراه با اذان می تونه روزشو باز کنه. مستحبه که روزه دار قبل از افطار، نماز مغرب و عشاءش رو بخونه. البته اگه حضور قلب وجود نداره یا کسی منتظرشه بهتره اول افطار کنه البته به قدری که از وقت فضیلت نماز نگذره.

در مواردی که انسان در مناطقی از زمین زندگی کنه که ساعت شبانه روز از تعادل خارجه یعنی روز ها بیش از 18 ساعت طول می کشه، و برای روزه دار مقدور نیست که این مقدار از روز رو روزه بگیره، می تونه بر اساس افق مناطق معمول مثل تهران روزه بگیره، یعنی اگه روزه های تهران 15 ساعته، باید از اذان صبح به مدت 15 ساعت امساک کنه و بعد می تونه روزشو افطار کنه اما اگه کسی توانایی داشته باشه که کل روزه رو در اون مناطق روزه بگیره باید کل روز رو روزه بگیره.

اگه کسی بخاد برای کفاره روزه، اطعام کنه، اولا باید فقط فقرا رو اطعام کنه و ثانیا باید برای هر فقیر یک مد طعام در نظر بگیره. یک مد طعام یعنی حدود 750 گرم گندم یا جو یا یه وعده غذای معمولی که انسان رو سیر کنه. البته در مورد کفاره عمد باید 60 مد طعام به 60 فقیر داده بشه و نمیشه به یه فقیر چند مد طعام داد؛ مگه اینکه 60 فقیر در دسترس نباشن. ولی اگه کسی بدونه که فقیر طعام کفاره رو با خانواده خودش صرف میکنه، میشه به ازای هر عضو از خانواده فقیر، یک مد طعام در نظر گرفت و به فقیر داد؛ که در این صورت میشه برای بچه های کوچیک اون خانواده هم یک مد طعام کامل در نظر گرفت

ولی در کفاره عذر یا تأخیر میشه کفاره چند روزه رو به یه فقر داد ولی باید مراقب بود به هر فقیر هر مد طعام به صورت کامل پرداخت بشه یعنی مثلا اگه قرار باشه 3 مد طعام به دو فقیر داده بشه نمیشه به هر فقیر یک ونیم مد طعام داد .باید به یک فقیر 1 مد طعام و به فقیر دیگه 2 مد طعام داد.

البته میشه به جای غذا به فقیر پول هم پرداخت کرد ولی به شرط اینکه اولااین مبلغ بر مبنای قیمت شهری باشه که کفاره در اون پرداخت میشه  و ثانیا اطمینان حاصل بشه که پول صرفا برای خرید طعام صرف میشه وگرنه باید مجددا کفاره پرداخت بشه چرا که این مبلغ فقط میتونه برای اطعام صرف بشه و هیچ جای دیگه نباید اون رو خرج کرد

چند نکته: 1. بنابر احتیاط واجب، کفاره رو نمیشه به واجب النفقه داد. یعنی مثلا شوهر نمیتونه کفاره ای رو که به گردن داره به همسرش بپردازه حتی اگه همسرش فقیر باشه. 2. بنابر احتیاط واجب افراد غیر سادات نمی تونن کفارشون رو به فقرای سادات بپردازن و فقط سادات می تونن کفارشون رو به سادات بپردازن 3. اگه کسی بخاد کفاره همسرش یا کس دیگه ای رو بپردازه بنابر احتیاط باید از اون اجازه یا نیابت بگیره و بعد کفاره رو پرداخت کنه

قضا و کفاره – قسمت ششم

در بعضی مواقع وقتی روزه باطل میشه، نیازی به انجام کفاره نیست و فقط باید روزه رو قضا کرد:

1. موقعی که کسی توی نیتش تردید کنه یا تصمیم بگیره روزشو باطل کنه ولی عمل مبطِل رو انجام نده، و يا اینکه توی نیت دچار ریا بشه.
2. موقعی که کسی در ماه رمضان بدون اینکه تحقيق کنه صبح شده يا نه، كارى كه روزه را باطل می کنه انجام بده، بعد معلوم بشه اذان صبح شده بود. حتی اگه بعد از تحقيق شک يا گمان كنه كه صبح شده یا نه باز باید روزه رو قضا کنه
3. موقعی که كسى بگه صبح شده و انسان به گفته او يقين نكنه يا خيال كنه که شوخى می کنه و مبطِلات روزه رو انجام بده یا اینکه از فرد غیر مطمئنی تحقیق کنه، و به واسطه حرف اون مبطِلات روزه رو انجام بده و بعدا بفهمه که اذان شده.
4. موقعی که شخص عادلى خبر بده  مغرب شده و روزه دار افطار كنه بعد معلوم بشه اون موقع اذان مغرب نشده.
5. موقعی که در هواى صاف به واسطه تاريكى يقين كنه مغرب شده و افطار كنه بعد معلوم بشه مغرب نبوده
6. موقعی که کسی براى خنک شدن، يا بدون هدف، آب در دهان بگردونه و بی اختيار فرو بره
7. موقعی كه کسی در شب ماه رمضان محتلم شده باشه و بعد از احتلام به خواب بره و بعد بيدار بشه و براى بار دوم يا سوم بخوابه و دیگه بيدار نشه، در اين صورت بنابر احتیاط واجب باید فقط روزه رو قضا کنه. امّا اگه اولین مرتبه که به خواب رفت تا بعد از اذان صبح بیدار نشه، روزه صحیحه.
8. بنابر احتياط واجب اگه کسی فراموش کنه که بعد جنابت، غسل کنه و در حال جنابت روزه بگيره.
9. موقعی که کسی بدون قصد استمناء ملاعبه حلال کنه ولی مطمئن نباشه که منی خارج نمیشه و أَحیاناً منجر به خروج منی بشه.

در بعضی موارد، انجام مبطِلات روزه، منجر به ابطال روزه نمیشه و نیازی به قضا کردن نیست. این موارد شامل:

1. موقعی که چیزی غير از مايعات درون فضای دهان برده بشه و بى‏اختيار فرو بره، يا آب داخل بينى بشه و بى اختيار فرو بره.
2. موقعی که در ماه رمضان بعد از تحقيق يقين حاصل بشه که اذان صبح نشده و مبطِلات روزه انجام بشه و بعد معلوم بشه صبح بوده
3. موقعی که از روز فراموشی آب یا غذا خورده بشه
4. موقعی که كسى ملاعبه حلال کنه و مطمئن باشه که منجر به خروج منی نمیشه ولی تصادفاً خارج بشه.
5. موقعی که کسی در شب ماه رمضان جنب باشه و به خواب بره؛ ولى در همون خواب اول تا بعد از اذان صبح بیدار نشه.
6. موقعی که براى وضو آب درون دهان ریخته بشه و بى‏ اختيار فرو بره.

البته در موارد غیر وضو، اگه کسی بدونه به واسطه مضمضه کردن، آب از حلق پایین میره نباید مضمضه کنه و به صورت کلی مضمضه کردن زیاد آب برای روزه دار مکروهه ولی اگه کسی این کار رو انجام داد باید بعد از مضمضه، آب رو به صورت کامل از دهان خارج کنه، برای همین بهتره 3 مرتبه آب دهان رو بیرون بریزه

بعضی موارد هم روزه از انسان ساقط میشه و نیازی نیست انسان روزه رو قضا کنه. این موارد شامل:

1. مواقعی که کسی در زمان روزه های واجب معین دچار جنون بشه، روزه های حین جنون قضا نداره
2. کافری که بعد از بلوغ مسلمان بشه، روزه های زمان کفر قضا نداره، مگه اینکه مسلمانی مرتد بشه و بعد دوباره مسلمان بشه که در اینجا باید روزه های زمان ارتداد قضا بشه
3. روزه ی روزهایی که در حالت کما بوده
4. اگه کسی بیهوشی غیر عمد مثل بیهوشی جراحی بشه، روزه های زمان بیهوشی قضا نداره ولی اگه بیهوشی عمدی باشه یعنی بدون عذر و به واسطه دارو اتفاق بیفته بنابر احتیاط باید روزه ها رو قضا کنه
5. اگه روزه داری دچار مستی بشه، حتی اگه ماده مست کننده اشتباهی یا برای معالجه خورده بشه باید روزه رو قضا کنه. حتی اگه قبل از مستی نیت روزه کرده باشه و در حالت مستی روزه رو تمام کنه باز بنابر احتیاط واجب باید روزه رو قضا کنه

اگه کسی در ماه رمضان روزَش قضا بشه، باید تا قبل از ماه رمضان سال بعد قضا کنه، و اگه کسی تا ماه رمضان سال بعد فراموش کنه روزه قضا بر گردن داره، بنابر احتیاط واجب هم باید روزه رو قضا کنه و هم باید یک مد طعام به فقیر بده.

در شرایطی هم که کسی بدون هیچ عذری قضا رو تا سال بعد به جا نیاره، هم قضا به ذمش خواهد بود و هم کفاره. حتی اگه انقدر در گرفتن روزه قضایی تعلل کنه که وقت تنگ بشه و اون موقع به واسطه یه عذر مثل بیماری، نتونه روزه بگیره باز هم قضا و هم کفاره بر ذمش خواهد بود ولی اگه تنگی وقت به واسطه کوتاهی نبوده باشه اما بعد عذری به وجود بیاد، کفاره واجب نیست و فقط باید روزه رو قضا کرد. ولی اگه کسی ماه رمضان روزَش قضا بشه و تا سال بعد به واسطه عذری مثل بیماری نتونه روزه بگیره، دیگه لازم نیست روزه های ماه رمضان سال قبل رو قضا کنه و فقط باید برای هر روز یک مد طعام به فقیر بده. و اگه این بیماری چند سال طول بکشه، زمانی که بهبودی حاصل بشه اگه فرصت قضای روزه های ماه رمضان سال آخر باقی مونده، باید اون روزه ها رو قضا کنه و برای هر روز از روز هایی که نگرفته یک مد طعام به فقیر بده

اما اگه کسی به واسطه عذری مثل مسافرت، که از ماه رمضان تا ماه رمضان سال بعد طول کشیده، نتونه روزه های قضای ماه رمضان رو قضا کنه، بنابر احتیاط واجب، هم باید روزه ها رو قضا کنه و هم یک مد طعام به فقیر بده .البته اگه کسی روزه قضایی به گردنش باشه و فرصت قضا کم باشه، دیگه نمیتونه توی اون فرصت مسافرت کنه چون که نمیشه توی سفر روزه قضای ماه رمضان رو به جا آورد و اگه کسی در این حین مسافرت کنه مرتکب حرام شده و بعدا هم باید روزه رو قضا کنه و هم کفاره تاخیر رو بپردازه

خانم های متأهل لازم نیست برای روزه های ماه رمضان و یا روزه های قضا که فرصت دیگه ای برای قضا نمونده از شوهرانشون اجازه بگیرن، اما در مورد روزه های مستحبی و روزه های قضایی که بعدا فرصت قضا کردن هست، اگه روزه گرفتن خانم مزاحم حقوق شوهرشون باشه نمی تونن بدون اجازه همسرانشون روزه بگیرن. ولی اگه بدون اجازه روزه گرفتن و بعد از ظهر همسرشون تقاضا کرد که روزه رو افطار کنن دیگه نباید روزه رو افطار کنن.

اگه کسی شک داره که روزه قضایی داره یا نه، می تونه روزه مستحبی بگیره ولی اگه مطمئنه روزه قضایی به ذمش هست دیگه نمی تونه روزه مستحبی بگیره ولی می تونه روزه مستحبی رو نذر کنه و بعد روزه نذری بگیره به شرط اینکه فرصت برای به جا آوردن روزه های قضایی رو داشته باشه یعنی مثلا اگه 10 تا روزه قضایی داره حداقل 10 روز تا ماه رمضان فرصت داشته باشه که روزه ها رو قضا کنه. همچنین اگه کسی روزه قضایی داشته باشه می تونه به نیابت از کس دیگه ای روزه استیجاری بگیره

ولی ممکنه گاهی تعداد روزه های قضایی انقدر زیاد بشه که تعداد دقیقش فراموش بشه، اینطور مواقع میشه به حداقل تعداد اکتفا کرد مگه اینکه فراموشی تعداد اونا از روی سهل انگاری باشه، یعنی کسی تعداد روزه ها رو می دونسته اما از روی سهل انگاری فراموش کرده که چند تا روزه قضا باید بگیره، در اینصورت باید بنابر احتیاط واجب، حداکثر تعداد روزه ای رو که فکر میکنه به گردنش هست در نظر بگیره

در مواردی هم که قضای چند ماه رمضان بر ذمه هست و فرصت برای انجام قضای روزه های ماه رمضان آخر وجود داره، میشه قضای روزه ی هر کدام از ماه های رمضان رو گرفت ولی اگه فرصت برای قضای روزه های ماه رمضان آخر تنگ بشه، باید اول روزه های ماه رمضان آخر گرفته بشه

اگه کسی در حالیکه نماز یا روزه قضا به گردنش هست از دنیا بره، پسر بزرگتر اون موظفه که قضای روزه ها و نماز هاش رو به جا بیاره . اما اگه پسر بزرگتر مطمئن نیست که والدینش قضای روزه بر ذمه دارن واجب نیست براش روزه قضا بگیره ولی اگه اجمالا بدونه که یه مقدار روزه ی قضا به ذمه شون بوده باید به اندازه ای که مطمئن هست روزه ها رو قضا کنه. اما در شرایطی که کسی به واسطه عذر شرعی مثل حیض، روزه ماه رمضان رو نگرفته و تا قبل از ماه رمضان سال بعد موفق نشه اون ها را به جا بیاره و از دنیا بره، لازم نیست پسر بزرگتر اون روزه ها رو قضا کنه

به طور کلی احکام اسلامی به 5 دسته تقسیم میشن

1. واجبات: یه سری از اعمال که یک مسلمان موظفه انجام بده مثل نماز، روزه و حج
2. محرمات: مجموعه کارهایی که یک مسلمان باید از اون ها اجتناب کنه مثل دروغ گفتن یا غیبت کردن
3. مباحات: کارهایی که انجام دادن و انجام ندادنشون گناه یا ثوابی نداره
4. مستحبات: یه سری از اعمال که انجام دادنشون ثواب داره ولی انجام ندادنشون گناه نداره مثل صدقه دادن
5. مکروهات: مجموعه اعمالی که انجام دادنشون گناه نداره و انجام ندانشون بهتره مثل خوردن غذای داغ.

در شرایطی که مومنی روزه گرفته یه سری از کارها که در شرایط عادی مباح یا حتی مستحبه برای اون مکروه میشه.

مکروهات روزه داری عبارتند از

1. ریختن دارو در چشم و یا انفیه کشیدن البته برای کسی که مطمئن نیست مواد به حلقش برسه. اما اگه کسی یقین داشته باشه که دارو به فضای حلقش می رسه و فرو می ره نباید قطره رو بریزه یا انفیه بکشه و گرنه روزش باطل میشه.
2. سرمه کشیدن در صورتیکه مزه یا بوی سرمه به حلق برسه.
3. انجام کارهایی که باعث ضعف می شه مثل استحمام، خون دادن، دندان کشیدن، یا هر کاری که سبب خون آمدن از دهان و ضعف بشه
4. بوییدن گیاهان معطر
5. بنابر احتیاط نشستن بانوان در آب
6. بنابر احتیاط استعمال شیاف دارویی
7. خیس کردن لباسی که بر تن هست
8. مسواک زدن با چوب تازه.
9. اعمالی که شهوت را تحریک میکنه. البته به شرط اینکه تحریک، به قصد بیرون آمدن منی نباشه وگرنه روزه باطل میشه.

همه کسایی که در سفر نمازشون شکسته می شه، روزشون هم باطل میشه. مگر اونایی که در سفر نمازشون کامله مثل افراد کثیر السفر، که به این افراد واجبه توی مسافرت هم روزه بگیرن.

مسافرت در ماه رمضان با این که حرام نیست، ولی اگه برای فرار از روزه باشه مکروهه. علاوه بر این اگه کسی تصمیم داشته باشه هر روز ماه رمضان مسافت شرعی رو طی کنه و روزه خودشو باز کنه کثیر السفر به حساب میاد و همه روزه هاشو باید بگیره. اما کسی که نمیدونه روزه مسافر باطله و بعد از افطار متوجه بشه که در سفر نمی تونسته روزه بگیره، روزش صحیحه ولی اگه در بین روزه بفهمه که در سفر نمی تونسته روزه بگیره روزش باطله. همچنین اگه کسی فراموش کنه مسافره یا فراموش کنه که روزه مسافر باطله و روزه بگیره، در هر دو صورت بنابر احتیاط واجب باید مجددا روزه رو قضا کنه.

البته هر مسافرتی روزه رو باطل نمی کنه. اگه کسی قصد بکنه 10 روز در جایی اقامت می کنه باید روزه بگیره و حتی اگه یه روز بعد از ظهر تصمیم بگیره که قبل از اتمام 10 روز از سفر برگرده روزه های گرفته شده در سفر تا اون روز درسته ولی دیگه نمی تونه توی ادامه سفر روزه بگیره.

همچنین در مواردی که روزه دار بعد از اذان ظهر به سفر بره روزش صحیحه و نمیتونه افطار کنه. ولی اگه روزه دار قبل از ظهر به سفر بره و هنگام اذان ظهر هنوز در سفر باشه روزش باطله اما باید مراقب باشه نباید قبل از اینکه به حد ترخص برسه روزه خودشو افطار کنه و اگه پیش از حد ترخص روزه خودشو باز کنه علاوه بر قضا، کفاره هم واجب میشه. مگه اینکه اون لحظه فراموش کرده باشه که روزست یا فراموش کرده باشه که قبل از حد ترخص نمی تونه روزشو باز کنه یا اینکه کلا ندونه نباید قبل از حد ترخص روزشو باز کنه که در اینصورت کفاره واجب نمیشه.

همچنین اگه کسی بعد از اذان ظهر به وطنش برگرده نمی تونه روزه بگیره.